Irish and Celtic Studies Research Institute




Éigse Cholm Cille 2013 1-2 Márta: ‘An Ghaeilge san Oileán Úr’

Eigse 6

Clár na hÉigse

Dé hAoine 1 Márta 2013 / Friday, 1 March 2013

An Halla Mór / The Great Hall

Coláiste Mhig Aoidh-Ollscoil Uladh / University of Ulster-Magee

Doire /Derry

7.00-7.30 pm

Oscailt na hÉigse: An tOllamh Ailbhe Ó Corráin

Colleen Dube – Irish Fulbright Commission: ‘The Work of the Irish Fulbright Commission in the Promotion of Irish Scholarship in Ireland and the USA’

Professor John Kelly – The Ireland Canada University Foundation (ICUF): ‘The Work of the ICUF in the Promotion of Irish Scholarship in Ireland and Canada’.

 Léacht Phoiblí /Public Lecture

7.30 pm

Professor Emeritus Peter Toner with Bradford Gaunce, School of Graduate Studies

University of New Brunswick, Canada

‘Irish Language Survival in Eastern Canada in the Nineteenth and Twentieth Centuries’.

 ‘Ceol Aniar Aduaidh’

Dreas Ceoil agus Amhrán / Music and Song Recital 8.30-9.00 pm

 

Dé Sathairn, 2 Márta 2013

(Coláiste Mhig Aoidh, Ollscoil Uladh, MD 007)

10.00-10.45:        An Dr Regina Uí Chollatáin (Coláiste na hOllscoile, BÁC): ‘Spléachadh ar iriseoireacht na Gaeilge i gCeanada agus sna Stáit Aontaithe c.1850-1930.’

10.45-11.15:        Sos Tae

11.15-12.00:        An tOll. Brian Ó Conchubhair (ND): ‘Stair na Gaeilge mar ábhar ollscoile sna Stáit Aontaithe.’

12.00-12.45         Cóilín Ó Floinn (TCD): ‘Teagasc na Gaeilge do Mheiriceánaigh sa lá atá inniu ann: roinnt léargas nua.’

12.45-1.15           Seoladh Leabhar: An Greann sa Ghaeilge-Imeachtaí Éigse Cholm Cille 2010 arna chur in eagar ag Malachy Ó Néill agus Regina Uí Chollatáin. Niall Mac Eachmharcaigh.

The Pearl of the Kingdom: A Study of ‘A fir léghtha an leabhráin bhig’ by Giolla Brighde Ó hEódhasa le hAilbhe Ó Corráin. An tOllamh Séamus Mac Mathúna.

1.15-2.00              Lón i Seomra Martha Magee

2.00-2.45              An Dr. Willie Mahon (Aberystwyth): ‘Láimhscríbhínní agus Scríobhaithe Gaeilge sna Stáit Aontaithe sa 19ú hAois.’

2.45-3.30              An Dr Séamas Ó Diollúin (Port Láirge): ‘An Dr. Risteárd de Hindeberg agus an tréimhse a chaith sé i Meiriceá.’

3.30-3.45              Sos

3.45-5.00              Sraith Gearr-Chainteanna (15 bomaite) ar Tháithí Oibre Scoláirí san Oileán Úr: Danny Doyle: An Foghlaimeoir Gaeilge i gCeanada; An Dr Art Hughes: Teagasc na Gaeilge in Ollscoil Nua Eabhraic; An tOll. Seosamh Watson: Teagasc na Gàidhlige i gCeanada; Liam Ó Cuinneagáin: Cur Chun Cinn na Gaeilge san Oileán Úr; Bríd Falconer: Teagasc na Gaeilge in Albain Nua.

 5.00-5.15              Clabhsúr

Téama na hÉigse 

Is iomaí Gael arbh éigean dó a aghaidh a thabhairt ar an Oileán Úr lena bheatha a thabhairt i dtír. Is amhlaidh atá an scéal ó bhí an tOchtú hAois Déag ann agus is amhlaidh atá go fóill. Déanfar scagadh agus spíonadh ar an nasc stairiúil agus cultúrtha údaí idir Éirinn agus an tOileán Úr in Éigse Cholm Cille 2013.

Ó bhí an tOchtú hAois Déag ann, tá pobal an Iar-Thuaiscirt ag tarraingt ar Oirthear Cheanada agus ar a cuid Oileán. Théadh cuid mhór long caol díreach anonn go dtí Saint John New Brunswick, áit a scaoiltí a lucht taistil i mbun saoil úir i measc an phobail dhúchais, lucht labhartha na Fraincise agus lucht labhartha an Bhéarla. Is é scéal na gcainteoirí dúchais Gaeilge seo idir Phrotastúnaigh agus Chaitlicigh is ábhar do phríomhléacht na hÉigse a bheas á tabhairt as Béarla ag an Ollamh Peadair Ó Tomhnair (Ollscoil Newbrunswick) tráthnóna Dé hAoine.

Sula mbí caint Pheadair Uí Thomhnair le cluinstin againn, is amhlaidh go tabharfaimid cluas le héisteacht do Colleen Dube ón Fulbright Commission agus don Ollamh John Kelly ón Ireland Canada University Foundation. Labharfaidh siad siúd ar na hiarrachtaí atá ar bun ag a gcuid eagraíochtaí siúd le malartú cultúrtha idir Éirinn agus an tOileán Úr a chur chun cinn, go háirid i réimse na Gaeilge.

I measc na dtéamaí a phléifear as Gaeilge ar an tSathairn, beidh Iriseoireacht na Gaeilge san Oileán Úr idir 1850 agus 1930; stair na Gaeilge mar ábhar ollscoile sna Stáit Aontaithe; teagasc na Gaeilge don mhac léinn Mheiriceánach abhus agus thall; láimhscríbhínní, bailitheoirí láimhscríbhinní agus scríobhaithe sna Stáit Aontaithe. Cuirfear clabhsúr le himeachtaí an lae le sraith gearrchainteanna ó scoláirí éagsúla agus iad i mbun a gcuid oibre thall san Oileán Úr.

This year’s theme considers the connections between Ireland and the Irish speaking disapora of North America. The key-note lecture will be delivered in English by Professor Peter Toner of the University of New Brunswick, Canada. St. John, New Brunswick was the destination for huge numbers of Irish speakers from the North West of Ireland in the period 1800-1860. The majority of those immigrants were Irish speakers and many of those belonged to various Protestant denominations. Professor Toner is an expert on the census and shipping records of that period. He will present a radically revised picture of Irish Canada and its relationship with the Irish language. This challenging presentation will compell us to revise our view of the socio-linguistic history of the North West of Ireland and to reconisder our understanding of Irish Canada.

Professor Toner’s lecture will be preceded by two short talks: one from Colleen Dube, Executive Director of the Irish Fulbright Commission and Professor John Kelly, Executive Director of the Ireland Canada University Foundation on the work of their organisations to promote Irish scholarship and language teaching in the US and Canada respectively.

Speakers on Saturday include Regina Uí Chollatáin, Brian Ó Conchubhair, Cóilín Ó Floinn, Willie Mahon, Séamas Ó Diollúin, Danny Doyle, Art Hughes, Seosamh Watson, Bríd Falconer, Liam Ó Cuinneagáin.

  Níl aon táille ar na léachtaí

Admission free to lectures

Stiúrthóirí Éigse 2013 An Dr. Peadar Mac Gabhann agus Mary Delargy

Na Cainteoirí

(in ord leagan amach na comhdhála)

Colleen Dube (Fulbright)

I Connecticut Stáit Aontaithe Mheiriceá a rugadh Colleen Dube, atá ina Stiúrthóir feidhmeanach ar Chlár Fulbright in Éirinn. Bunaíodh an Fulbright Program, in Éirinn i 1957, le scoláireachtaí a chur ar fáil do shaoránnaigh na hÉireann le dul i mbun léachtóireachta, taighde nó staidéir sna Stáit Aontaithe agus lena mhacasmhail a chur ar fáil do phobal Mheiriceá.

 Professor John Kelly (Ireland-Canada University Foundation)

Tá John J. Kelly ina Stiúrthóir Feidhmeanach ar Fondúireacht Ollscolaíochta Éireann agus Ceanada. Is Iar-Chláraitheoir agus Iar-Leas-Uachtarán ar Choláiste Ollscoile Átha Cliath é John. Bunaíodh Fondúireacht Ollscolaíochta Éireann agus Ceanada / The Ireland Canada University Foundation i 1993 chun nascanna acadúla a speagadh agus a chur chun cinn idir institiúidí agus scoláirí in Éirinn agus i gCeanada.

 An tOll. Peadar Ó Tomhnair / Professor Emeritus Peter Toner (University of New Brunswick at Saint John, New Brunswick, Canada).

Peter Michael Toner is one of the longest serving faculty members of the University of New Brunswick at Saint John. He is an acknowledged expert in the field of Irish Canadian History. As one colleague observed, he ‘single handedly created the field of Irish Canadian History of New Brunswick’ and this work has resulted in a series of books, journal articles, conference papers and archival collections. Professor Toner will be assisted by one of his graduate students, Bradford Gaunce of the School of Graduate Studies.

 An Dr Regina Uí Chollatáin (Coláiste na hOllscoile, BÁC)

As Tír Chonaill ó dhúchas don Dr Regina Uí Chollatáin. Is léachtóir í i Scoil na Gaeilge, an Léinn Cheiltigh, Bhéaloideas Éireann, agus na Teangeolaíochta i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath. B’ollamh Cuairte Sinsearach í de chuid Fondúireacht Ollscoil Éireann Cheanada i 2012-13. Ar a cuid foilseachán eile, tá An Claidheamh Soluis agus Fáinne an Lae 1899-1932 (Cois Life, 2004), Iriseoirí Pinn na Gaeilge (Cois Life, 2008), agus P.H. Pearse: Life and After-life / Pádraic Mac Piarais: Saol agus Oidhreacht (ed.) (Irish Academic Press, 2009).

 An tOllamh Brian Ó Conchubhair (Notre Dame)

Is Ollamh i Roinn Theanga agus Litríocht na Gaeilge é Brian Ó Conchubhair in Ollscoil Notre Dame in Indiana. Ar na leabhair atá foilsithe aige tá, Gearrscéalta Ár Linne (CIC, 2006); WHY IRISH? Irish Language and Literature in Academia (Arlen House, 2008); Fin de Siècle na Gaeilge: Darwin, An Athbheochan agus Smaointeoireacht na hEorpa (CIC, 2009); agus The Midnight Court / Cúirt an Mheán Oíche: A Critical Edition (Syracuse University Press, 2011).

 Cóilín Ó Floinn (Coláiste na Tríonóide)

Is as Nua-Eabhrac ó dhúchas do Chóilín Ó Floinn. Iar-bhainisteoir é leis an eagraíocht Gaelchultúr i mBaile Átha Cliath. Ó bhí 2010 ann is i mbun taighde dochtúireachta sa teangeolaíocht fheidhmeach atá sé i gColáiste na Tríonóide. I measc a chuid foilseachán tá ‘The role of culture in minority language learning: the case of adult learners of Irish’ in F. Farr & M. Moriarty (ed.), Language, learning and teaching: Irish research perspectives (pp. 41-64). Oxford: 2012, Peter Lang.

 An Dr Willie Mahon (University of Wales at Aberystwyth)

I New Jersey a rugadh an Dr William Mahon. Tá sé ina léachtóir i Roinn na Breathnaise in Aberystwyth ó 1995 i leith. Óna pheann tháinig an Catalogue of Irish Manuscripts in Villanova University, Pennsylvania (2007) agus Thomas Griffin (1829-96) of Corca Dhuibhne & the Irish Community of Lawrence, Massachusetts (2007).

 An Dr. Séamas Ó Diollúin (Institiúid Teiceneolaíochta Phort Láirge)

Is as Co. Luimnigh ó dhúchas don Dr Séamus Ó Diollúin. Is léachtóir le Gaeilge é in Institiúid Teicneolaíochta Phort Láirge. Tá sé ina riarthóir ar Chomhdháíl na nDéise a thionóltar san Institiúid sin gach bliain. Toradh a chuid chomhoibrithe le Chris MacAuliffe (ITPL) a bheas á chur fánár mbráid ina léacht siúd. Tá altanna le Séamus i gcló i Taighde agus Teagasc, An Gael, Irisleabhar Idirnáisiúnta na Gaeilge, An Linn Bhuí agus in irisí eile.

 An tOll. Seosamh Watson (Coláiste na hOllscoile, BÁC)

Go dtí le gairid bhí Seosamh Watson ina ollamh le Nua-Ghaeilge i gColáiste na hOllscoile i mBaile Átha Cliath agus é ina ollamh cuairte dearscnaitheach in Ollscoil Naomh Muire Halifax, Alba Nua, roimhe sin. Tá taighde ar bun agus ábhar foilsithe aige faoi chultúr Ghaeil na hAlban i gCeanada ó 1983 anall. Is comheagarthóir é Seosamh ar shraith na n-imleabhar Atlas linguarum Europae (faoi choimirce UNESCO) agus ba é a bhunaigh (le Liam Ó Cuinneagáin) Oideas Gael i nGleann Cholm Cille i 1984.

 Dr. Art Hughes (Ollscoil Uladh Béal Feirste)

Is Léitheoir sa Ghaeilge ar Champas Bhéal Feirste de chuid Ollscoil Uladh é Art Hughes. Tá réimse fíor-leathan leabhar agus altanna foilsithe aige ar ghnéithe éagsúla den Ghaeilge agus de theangacha Ceilteacha eile. Bhí sé ina Scoláire Fulbright in Ollscoil Nua Eabhrach sa bhliain 2009-2010.

 Liam Ó Cuinneagáin (Oideas Gael)

Iar-Chathaoirleach ar Údaras na Gaeltachta é Liam Ó Cuinneagáin. Tá clú agus cáil ar Liam mar stiúrthóir ar Oideas Gael, eagraíocht a bunaíodh sa bhliain 1984 i nGleann Cholm Cille le ranganna teanga agus cultúir a chur ar fáil do dhaoine fásta. Is iar-bhall é fosta de Foras na Gaeilge.

 Bríd Falconer (Fir Manach & Béal Feirste)

Tá Bríd Falconer fostaithe leis an Chiste Craoltóireachta Gaeilge, Scáileán Thuaisceart Éireann ón bhliain 2011 ar aghaidh. Is céimí í Bríd de chuid Choláiste na Tríonóide, áit a ndearna sí staidéar ar an Luath- agus ar an Nua-Ghaeilge. Bronnadh scoláireacht an ICUF uirthi sa bhliain 2009 le Gaeilge a mhúineadh i dTalamh an Éisc, Ceanada.

 Danny Doyle (Ontáirio, Ceanada)

Is scoláire neamhspleách é Danny Doyle a bhfuil spéis aige i stair na Gaeilge i gCeanada. Tá seal caite ag obair mar chaomhnóir sa Smithsonian i Washington D.C. agus in Iarsmalann Brunsuic Úir i mBaile Eoin. Rinne sé staidéar ar an Ghaeilge agus ar an stair i gColáiste Naomh Mhíchíl, Ollscoil Toronto. Tá sé rannpháirteach sa tionscadal chun gaeltacht — Gaeltacht Bhaile na hÉireann — a bhunú agus a chothú, in Ontáirio, Ceanada le hocht mbliana anuas.

 Faoi Éigse Cholm Cille

Bunaíodh Éigse Cholm Cille sa bhliain 2002 le léamh agus scríobh na Gaeilge a chur chun cinn agus le ceiliúradh a dhéanamh ar scríbhneoirí an cheantair mhóir sin atá ag síneadh ó Chionn Mhálanna in Inis Eoghain go dtí an Ómaigh. I nDoire atá an eagraíocht lonnaithe mar gheall ar a shuíomh lárnach ach is mór linn oidhreacht iomlán an cheantair.

Éigse Cholm Cille was established in 2002 to promote reading and writing in Irish and to celebrate writers of the wide area, formerly known as Cineál Eoghain, which includes Inishowen and the Sperrins. It is based in Derry because of its central position, but draws on the heritage of the whole area.